Երբեմն կյանքում ամենակարևոր ճանապարհները սկսվում են ամենասովորական հանդիպումներից։
Մի քանի տարի առաջ Վայոց ձորի Հերմոն գյուղում՝ մի միջոցառման ժամանակ, հանդիպեցի պարոն Բլեյանին։ Զրույցի ընթացքում նա առաջարկեց մեր սովորողներին ներգրավել «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ճամբարային ծրագրում։
Այդ պահին դա պարզապես մի առաջարկ էր։
Մի միտք, մի խոսակցություն, մի փոքրիկ պայմանավորվածություն։
Բայց այսօր, տարիներ անց, հետ նայելով՝ հասկանում եմ, որ հենց այդ կարճ զրույցից սկսվեց մի երկար ճանապարհ։ Ճանապարհ, որի վրա արդեն կան բազմաթիվ երեխաների ձայներ, ծիծաղ, հոգնած քայլեր, բարձունքներ, ճամբարային երեկոներ, նոր ընկերություններ, սպասում ու ամենակարևորը՝ նորից հանդիպելու ցանկություն։
Գլաձորի միջնակարգ դպրոցի և «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի հետ համագործակցությունը տարիների ընթացքում շարունակվեց ու փոխվեց՝ դառնալով փոխադարձ այցերի, համատեղ ուսումնական նախագծերի, հանդիպումների, ճամբարների, արշավների ու բազմաթիվ փոքր ու մեծ նախաձեռնությունների պատմություն։
Մենք սկսեցինք ճանաչել միմյանց կրթական միջավայրերը, սովորողների առօրյան, աշխատանքի ձևերը, մտածողությունն ու սովորելու մշակույթը։
Բայց, երևի, ամենակարևորը՝ սկսեցինք ճանաչել միմյանց։
Ու այդ ճանաչումը տեղի էր ունենում ոչ թե դասագրքերի էջերում, այլ ճանապարհներին, բակերում, ճամբարներում, լեռների լանջերին, երկար զրույցների ու միասին կատարված աշխատանքի ընթացքում։
Արատեսը՝ մեր ճանապարհի հիշողությունը
Այս պատմության մեջ Արատեսն առանձնահատուկ տեղ ունի։
Տարբեր տարիների այստեղ եղել ենք ոչ միայն ճամբարային ծրագրով։ Եկել ենք տարբեր կրթական ու ստեղծագործական նախաձեռնությունների շրջանակում, մասնակցել միջավայրի ստեղծման ու զարգացման աշխատանքներին, բացումների, հանդիպումների և միասին իրականացվող ծրագրերի։
Երբեմն՝ մեկ օրով։
Երբեմն՝ ավելի երկար։
Բայց ժամանակի չափը, կարծես, երբեք ամենակարևորը չի եղել։
Կարևորն այն էր, թե ինչ էինք հասցնում ապրել այդ ընթացքում։
Միասին աշխատել ենք, ստեղծել, կազմակերպել, սովորել, խաղացել, ճանապարհ անցել։ Հետո վերադարձել ենք տուն՝ հոգնած, արևից ու ճանապարհից կարմրած, երբեմն՝ կեղտոտ կոշիկներով, բայց գրեթե միշտ՝ նոր պատմություններով։
Արատեսում ամեն հանդիպում իր փոքրիկ պատմությունն ունի։
Մի բացման արարողություն։
Մի նոր ստեղծված անկյուն։
Մի ընդհանուր աշխատանք։
Մի երկար զրույց պարոն Բլեյանի հետ։
Մի գաղափար, որը հենց այդտեղ ծնվեց ու դեռ շարունակում է ապրել։
Եվ այդ բոլոր փոքրիկ պատմությունները, տարիների ընթացքում իրար միանալով, դարձան նույն մեծ կրթական պատմության մասը։
Ճամբարային օրերին հատկապես տեսնում ես, թե ինչպես է փոխվում սովորողը։
Նա հայտնվում է մի միջավայրում, որտեղ ամեն ինչ միայնակ անել հնարավոր չէ։ Պետք է միասին կազմակերպել օրը, միասին աշխատել, ստեղծել, ճանապարհ անցնել, խաղալ, օգնել ընկերոջը, երբեմն էլ պարզապես կողքին լինել։
Ու մի պահ նկատում ես՝ երեխաներն արդեն պարզապես ճամբարի մասնակից չեն։
Նրանք դառնում են այդ միջավայրի մի մասը։
Ճանապարհը դեպի բարձունք
Բայց մեր ամենասիրելի ճանապարհներից մեկը բարձունքն է։
Արագածը միասին ենք բարձրացել։
Բարձունքի ճանապարհին մեզ հետ են եղել տիար Գևորգը, Աբո հոպարը, Հասմիկ Սիմոնյանը։
Քայլում ենք։
Զրուցում։
Լսում նրանց պատմությունները։
Երբեմն ծիծաղում ենք, երբեմն լռում։ Երբեմն պարզապես քայլում ենք՝ յուրաքանչյուրս մեր մտքերի մեջ։
Եվ այդ ճանապարհին հասկանում ես, որ բարձունքը միայն այն տեղը չէ, ուր պետք է հասնել։
Բարձունքը նաև այն ճանապարհն է, որը միասին ես անցնում։
Այնտեղ բնությունը, պատմությունը, հիշողությունը, մարդն ու կրթությունը հանդիպում են իրար։
Երբ սեբաստացիները գալիս են մեր մարզ՝ Սպիտակավորի բարձունքը հաղթահարելու, մենք էլ մեր հերթին միանում ենք նրանց։
Այդպես ճանապարհները դառնում են փոխադարձ։
Կրթությունը՝ ապրած փորձ
Հենց այստեղ էլ ամենից շատ եմ զգում մեր համագործակցության իրական իմաստը։
Մենք երեխաներին չենք ասում՝ «համագործակցե՛ք»։ Մենք նրանց տանում ենք մի միջավայր, որտեղ համագործակցելն անհրաժեշտություն է դառնում։
Չենք ասում՝ «օգնի՛ր ընկերոջդ»։ Ճանապարհին ընկերդ իսկապես կարող է քո օգնության կարիքն ունենալ։
Չենք ասում՝ «հաղթահարի՛ր դժվարությունը»։ Բարձունքը դա ինքն է սովորեցնում։
Չենք ասում՝ «պատասխանատո՛ւ եղիր»։ Ճամբարային կյանքը քեզ ստիպում է պատասխանատվություն վերցնել ոչ միայն քո, այլև կողքիդ մարդու, խմբի ու ընդհանուր գործի համար։
Գուցե հենց սա է կրթության ամենագեղեցիկ ձևերից մեկը, երբ կարևոր բաները երեխաներին պարզապես չես բացատրում, այլ թույլ ես տալիս, որ նրանք ապրեն դրանք։
Մարդիկ, որոնց շնորհիվ ճանապարհը շարունակվում է
Մեր համագործակցության ուժը նաև մարդկանց մեջ է։
Սեբաստացի ուսուցիչների բաց լինելը, նոր գաղափարը լսելու, փորձելու, միասին ճանապարհ գնալու պատրաստակամությունը տարիների ընթացքում դարձել է այս կապի կարևոր մասը։
Երբ երկու կրթական միջավայր պատրաստ են ոչ միայն իրենց փորձը ներկայացնելու, այլև միմյանցից սովորելու, համագործակցությունը դադարում է լինել պարզապես ծրագիր։
Այն դառնում է հարաբերություն։
Դառնում է վստահություն։
Դառնում է ընկերություն։
Եվ հետո՝ «Ե՞րբ ենք նորից գնալու»
Վերջին արատեսյան հանդիպումը Ալինա Աղասյանի նախաձեռնությամբ՝ նորից հավաքեց մեզ նույն միջավայրում։
Տարատարիք սովորողներ։
Մի քանի օր միասին։
Նոր ծանոթություններ, նոր խաղեր, նոր զրույցներ, նոր պատմություններ։
Եվ հետո երեխաները վերադարձան։ Բայց, կարծես, Արատեսը նրանց հետ վերադարձավ։
Որովհետև ճանապարհից վերադառնալը դեռ չի նշանակում, որ ճանապարհն ավարտվել է։
Մի քանի օր անց, երբ ճամբարի հոգնածությունը մոռացվում է, երբ նկարները նայում ես, երբ ընկերոջդ ես հիշում, երբ պատմում ես տանը՝ ինչ եղավ Արատեսում, հանկարծ ծնվում է ամենապարզ ու ամենակարևոր հարցը․
«Ե՞րբ ենք նորից գնալու»։
Գուցե հենց այս հարցն է ցանկացած կրթական նախագծի ամենալավ գնահատականը։
Որովհետև կրթությունը, երբ իսկապես ապրում ես, չի ավարտվում վերջին օրով։
Այն շարունակվում է հիշողության մեջ։
Շարունակվում է պատմությունների մեջ։
Շարունակվում է նոր հանդիպման սպասումով։
Իսկ ճանապարհը շարունակվում է
Մեր ճանապարհը սկսվեց մի պատահական հանդիպումից։
Մի քանի բառից։
Մի առաջարկից։
Հետո դարձավ ճամբար։
Դարձավ արշավ։
Դարձավ բարձունք։
Դարձավ համատեղ աշխատանք։
Դարձավ ընկերություն։
Եվ հիմա արդեն գիտենք՝ հաջորդ հանդիպումը լինելու է։
Պարզապես դեռ չգիտենք՝ որտեղ։
Գուցե Արատեսում։
Գուցե Արագածի ճանապարհին։
Գուցե Սպիտակավորի բարձունքում։
Գուցե մի բոլորովին նոր վայրում, որտեղ դեռ չենք եղել։
Բայց մի բան հաստատ է՝ ճանապարհը շարունակվում է։
Որովհետև երբ մի քանի տարի առաջ Հերմոնում սկսված մի սովորական զրույցը կարողանում է այսքան երեխաների կյանքում դառնալ հիշողություն, ընկերություն ու նոր ճանապարհների սկիզբ, հասկանում ես՝ երբեմն ամենամեծ պատմությունները սկսվում են ամենափոքր հանդիպումներից։
Ու մենք դեռ ճանապարհին ենք։
Մինչև հաջորդ բարձունքը։