25 տարեկան, 3 ամսական, 14 օրական
Երկուշաբթի, 24 հունվարի, 1949թ.
Անկողնում փորձում եմ Սիմոնին բացատրել այն մեթոդը, որը ժամանակին սովորեցնում էի Դոդոյին՝ ինչպես ուտել այն, ինչը չես սիրում։ Ավա՜ղ, այդ փորձառության փոխանցումն անհնար էր։ Իմ մտացածին փոքր եղբայրը պետք է լարված մտածեր այն մասին, ինչն իր բերանում էր, և միայն դրա մասին. հստակ պատկերացնելով, թե ինչից է բաղկացած այդ ուտելիքը, այլ ոչ թե հորիներ զանազան բաներ, ինչպես հաճախ անում են երեխաները՝ ելնելով ավելի շատ ուտելիքի խտությունից, քան համից։ Բրնձե կոտլետները փսխուք չեն, սպանախը կղանք չէ և այլն։
Այդպես էլ անկողնում, որտեղ գրեթե ամեն ինչ կախված է հյուսվածքից ու խտությունից, այս մեթոդը չի գործում։ Որքան լավ եմ գիտակցում, թե հենց հիմա ինչ եմ սեղմում գրկումս, այնքան ավելի դժվար է դրան հարմարվել. այս չոր մաշկը, այս սուր անրակները, բազկոսկրը, որը շոշափվում է երկգլուխ մկանի տակ, այս չափազանց մկանուտ կուրծքը, պինդ փորը, մարմնի կոշտ մազածածկույթը, լարված հետույքը՝ չափազանց փոքր իմ ձեռքերի համար. մի խոսքով, մարզուհու այս մարմինն անփոփոխ ստիպում է ինձ երազել հակառակի մասին։ Ավելի վատ՝ այն պատշաճ կերպով «սպառելու» համար ես ստիպված եմ դիմել զանազան ֆանտազիաների։ Հակառակ դեպքում՝ թուլություն, կասկածելի արդարացումներ, փչացած գիշեր և առավոտյան վատ տրամադրություն։
25 տարեկան, 3 ամսական, 22 օրական
Երեքշաբթի , 1փետրվարի, 1949թ.
Եվ հետո, ինձ դուր չի գալիս նրա հոտը։ Նա ինքն ինձ դուր է գալիս, բայց նրան հոտոտել չեմ կարողանում։ Սիրո մեջ սրանից մեծ ողբերգություն չկա։
25 տարեկան, 3 ամսական, 25 օրական
Ուրբաթ, 4 փետրվարի, 1949թ.
Մոնտեն. «Կնոջ ամենագեղեցիկ բուրմունքը հոտի բացակայությունն է»։ Մի՞թե։ Որտե՞ղ ես, Վիոլետ։ Քո հոտն իմ ծածկոցն էր։ Բայց Մոնտենը քո մասին չէր խոսում։ Որտե՞ղ ես, Սյուզան։ Քո հոտն իմ դրոշն էր։ Բայց նրա մասին ևս չէր խոսում նա։
25 տարեկան, 4 ամսական
Հինգշաբթի, 10 փետրվարի, 1949թ.
Սիմոնն ու ես ունենք «ամեն ինչ իրար հասկանալու համար», միայն թե մեր մարմինները միմյանց ոչինչ չեն ասում։ Մենք համերաշխ ենք, բայց միաձույլ չենք։ Ճիշտն ասած` ինձ սկզբում ոչ թե նրա մարմինն էր գրավել, այլ նրա էությունը`հայացքը, քայլվածքը, ձայնը, շարժումների փոքր-ինչ կոպտությունը,, հասակը, էլեգանտությունը, տարակուսող դեմքի ժպիտը, և այդ ամենը (ինչը ես ընդունեցի որպես նրա մարմին) կատարելապես համադրվում էր նրա ասածների, մտքերի, ընթերցանության հետ և կանխագուշակում էր լիակատար համաձայնություն։ Եվ ահա ես հայտնվում եմ անկողնում թենիսի չեմպիոնուհու հետ՝ ամբողջը մկան, ջիլ, ռեֆլեքս, վերահսկողություն և զսպվածություն։ Ի՞նչ կլիներ, եթե բոքսի և ֆիզիկական վարժությունների շնորհիվ ես ինքս այդքան մկանուտ չլինեի։ Որովայնի մկաններով իրար բախվելով՝ մենք հետ ենք թռչում միմյանցից։
Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե ես հիմա գիրանամ։ Դառնամ փխրուն և չաղ, որպեսզի իմ ուռճացած մարմինը ներս քաշի նրա մկանները՝ միաժամանակ թափանցելով նրանց մեջ, որպեսզի ինձ տրվելիս նա հանգրվանի իմ ճարպային ծալքերում։ Երբ Ֆանշը հարցրեց Պոլին Ռ.-ին, թե ինչու է նա սիրում միայն շատ գեր տղամարդկանց, նա պատասխանեց՝ աչքերն ու ձայնը հուզմունքից փոխված. «Ա՜խ, դա նման է ամպի հետ սիրով զբաղվելուն»։
25 տարեկան, 7 ամսական, 4 օրական
Շաբաթ , 14 մայիսի, 1949թ.
Չափս վերցնող դերձակի արագ շարժումները՝ ձեռքի երկարություն, ոտքի երկարություն, գոտկատեղի շրջագիծ, պարանոցի շրջագիծ, ուսերի լայնություն․․․ Ճշգրիտ, անկիրք հպումներ շեքի հատվածում։ (Անցողիկ միտք. իսկ ես զգո՞ւմ եմ դա)։ Դերձակին չի հետաքրքրում իմ մարմինը։ Նա նույնիսկ չի դիպչում դրան։ Ոչ մի ընդհանուր բան բժշկի զննման հետ։ Նրա մատները, որոնք այս ու այնտեղ գնդասեղներ են խրում, որոշում են ծավալը, գծագրում են արտաքին տեսքը։ Դերձակի մոտից դուրս է գալիս ոչ թե պարզապես մարդ, այլ սոցիալական մարդ՝ օժտված կարգավիճակով։ Մարմինս տարօրինակ կերպով մերկ է զգում իրեն այս նոր կոստյումի մեջ։
25 տարեկան, 7 ամսական, 5 օրական
Կիրակի, 15 մայիսի, 1949թ.
Չհասկացա դերձակի հարցը. «Ձերը ձախ կողմո՞ւմ է, թե՞ աջ»։ Նա ստիպված եղավ բացատրություններ տալ, որից հետո ինձ ժամանակ էր պետք մտածելու համար։ Կարծում եմ՝ ավելի շուտ ձախ։ Այո, ձախ։ Իմ առնանդամը « շեղված է ձախ» ։ Երբեք չէի մտածել այդ մասին։
26 տարեկան, 5 ամսական, 2 օրական
Կիրակի, 12 մարտի, 1950 թ.
Ամիսներ են անցել, ինչ այստեղ չեմ գրել, ինչպես միշտ , երբ ինձ հետ որևէ կարևոր բան է տեղի ունենում։ Այս անգամ ես սիրահարվել եմ։ Եվ շատ ավելի կարևոր էր դա ապրելը, քան օրագրում նկարագրելը։ Սիրային հարբեցում։ Հեշտ չէ դա նկարագրել՝ առանց սենտիմենտալ ապուրի մեջ խեղդվելու։ Բարեբախտաբար, սերը ահավոր կապված է մարմնի հետ։
Այդ օրվանից արդեն երեք ամիս է անցել,, ավելի ճիշտ՝ Ֆանշի տան երեկույթից։ Բնակարանը լիքն է մարդկանցով։ Զանգը տալիս են, ես դռանն ամենամոտն եմ, բացում եմ։ Նա ընդամենն ասում է. «Ես Մոնան եմ», իսկ ես այդպես էլ կանգնած եմ մնում դռան առջև՝ փակելով նրա ճանապարհը, գլուխս կորցրած հանկարծակի վրա հասած սիրուց՝ վերջնական ու անդառնալի։ Խելագարվել կարելի է՝ որքան է մեր ցանկությունը կախված գեղեցկությունից։ Այս Մոնան, անկասկած, աշխարհի ամենաախորժելի էակն է, և ահա նա արդեն և՛ ամենախելացին է, և՛ ամենաքնքուշը, ամենանուրբը և լավագույն ուղեկիցը։ Կատարելություն՝ գերադրական աստիճանով։ Սիրտս իսկույն հալվեց՝ ճիշտ կապարի կտորի պես։ Եթե նա լիներ ամենահիմարը, ամենաչարը, ամենապարզունակը, ամենաագահը, ամենահաշվենկատը, ամենասուտասան սրիկան, ամենավերջին քաղքենին կամ հայտնի ստորը, եթե անգամ ինձ վստահեին նրա անձնական գործը նախնական քննության համար՝ սիրտս կհավատար աչքերիս։
Իմ ողջ կյանքը նրան սպասելու մի շարան էր։ Այն, ինչ կանգնած է իմ առջև՝ դռան արանքում, և, խորը խորհելուց հետո, նույնիսկ չի շտապում ներս մտնել, իմն է։ Կին՝ մեծատառով։ Նա իմն է։ Իմ կինը։ Տիրական ածական և նույնպիսի դերանուն՝ միասին։ Եվ դրանում ոչ մի կասկած չկա։
Այն նույն պահին, երբ մեզ հարվածում է սերը, ողջ «մշակույթը» բարձրանում է մեր էության անհայտ խորքերից և սլանում դեպի սիրտը. և այդ ամենը՝ որոշակի գեղձերի արտադրած նյութերի ազդեցության տակ։ Ամեն ինչը՝ պարզունակ երգերն ու շքեղ օպերաները, Ռոմեոյի առաջին հայացքը Ջուլիետային և Նեմուրի դքսի հայացքը Քլևի արքայադստերը, բոլոր Տիրամայրերը, բոլոր Վեներաներն ու Եվաները՝ Կրանախից մինչև Բոտիչելլի, աշխարհի ողջ սերը՝ ահռելի քանակությամբ քաղված ամենակասկածելի աղբյուրներից ու թանգարաններից, պատկերազարդ ամսագրերից ու վեպերից, գովազդային լուսանկարներից ու սուրբ տեքստերից, Երգ Երգոցը, մեր երիտասարդության բոլոր ցանկությունները՝ ի մի բերված, բազմապատկված ինքնաբավարարման թեժ գիշերներով, պատկերների ու բառերի վրա արձակած մեր դեռահասության բոլոր «դատարկ կրակոցները», մեր հուսահատ հոգու բոլոր ձգտումները լցնում են սիրտը և բոցավառում բանականությունը։
Օ՜, այդ սիրային կուրությունը։ Օ՜, ակնթարթային կանխատեսումը․․ Ես՝ ապշահար, կատարյալ հիմարի պես կանգնած եմ դռների արանքում։ Բարեբախտաբար, վերարկուս հենց այդտեղ՝ կախիչից է կախված։ Ես բռնում եմ այն, և ահա արդեն երեք ամիս է, ինչ Մոնայի հետ չենք լքում մեր անկողինը, որտեղ արդեն ուսումնասիրել ենք միմյանց ամբողջությամբ և մանրամասնորեն՝ այժմ և միշտ և հավիտյանս հավիտենից։ Մարգարտափայլ, մետաքս, բոց և մարգարիտ՝ ահա թե ինչպիսին է Մոնան՝ հենց ինքը՝ կատարելությունը։ Անցնենք բուն թեմային, որովհետև կա նաև նրա ագահ հայացքը, մաշկի նրբագույն թավիշը, կրծքերի քնքուշ ծանրությունը, հետույքի առաձգական պնդությունը, միայն իրեն բնորոշ կոնքերի կլորությունը, ուսերի հստակ թեքությունը, և այդ ամենը՝ ճիշտ իմ ափի մեջ, իմ չափով, իմ ջերմաստիճանով, իմ հոտով, իմ ճաշակով… Ա՜խ, ինչ հրաշալի համ ունի իմ Մոնան։ Ո՛չ, որպեսզի դուռը հենց այդպես բացվի ձեր կատարյալ կեսի առաջ, Աստված է պետք։ Առնվազն պետք է, որ Աստված գոյություն ունենա, այլապես ինչպե՞ս մեր մարմիններն այդպես իդեալական կհարմարվեին միմյանց։
Ամեն ինչ տեղի էր ունենում աստիճանաբար. սկզբում միմյանց սովորում էին մեր ձեռքերն ու շուրթերը, հետո՝ մեր մարմնի ինտիմ հատվածները, որոնց մենք սիրաշահում էինք, գուրգուրում, գրգռում, շոյում ու լարում՝ նախքան թույլ տալը, որ նրանք կլանեն միմյանց, որպեսզի վարպետորեն ձգեն հաճույքի նոտան մինչև վերին «դո»-ի գահավիժումը։ Իսկ հիմա դրանք հոշոտում ու հարվածում են միմյանց ամեն առիթով՝ արագ ու հստակ, առանց մեր թույլտվության, կուրորեն՝ աստիճանների վրա, դռների արանքում, կինոյում, այն հնավաճառի նկուղում, թատրոնի հանդերձարանում, պուրակի մացառուտում, Էյֆելյան աշտարակի գագաթին՝ համեցե՜ք։ Ես ասում եմ՝ մեր անկողինը, բայց Փարիզն է մեր անկողինը, Փարիզն ու նրա արվարձանները՝ Սենայի և Մարնայի ափերին։
Մենք սիրում ենք միմյանց մինչև լիակատար հագեցում, մենք պատրաստում ենք մեր նվիրական գործիքները, փայլեցնում ենք դրանք, ինչպես զինվորը իր կաթսան, ինչպես լիզում են գդալը. մենք զննում ենք դրանք թե՛ փառքի, թե՛ հյուծվածության պահերին՝ հարբեցողի հիմարավուն գորովանքով, որն այդ ամենը թարգմանում է սիրո, ապագայի ու սերնդի լեզվով։ Ես դեմ չեմ սերնդին, միայն թե Մոնան չլքի իմ անկողինը. շատանալ ու բազմանալ, ինչո՞ւ ոչ, եթե հաճույքը դրանից չի տուժում, և եթե այդ ամենի հանրագումարը երջանկությունն է։ Եղա՛վ, թող լինեն աղմկոտ փոքրիկներ՝ ցանկացած քանակությամբ, մեկական մանչուկ ամեն սիրախաղից. ի՞նչ արած, զորանոց կվարձենք՝ սիրո այդ բանակը տեղավորելու համար: Կարճ ասած՝ գործերն այսպես են: Ես կարող էի դեռ երկար թույլ տալ, որ գրիչս վազի, եթե մի լրիվ մերկ հրատապություն՝ պառկած անկողնուս լայնքով, չշշնջար ինձ, որ հիմա հուշերի ժամանակը չէ, այլ գործելու՝ նորից ու նորից։ Ոչ թե գովերգել անցած ժամանակը, այլ մեծարել ներկան:
26 տարեկան, 7 ամսական, 9 օրական
Ուրբաթ, 19 մայիսի, 1950 թվական
Երեկ ցերեկը՝ հինգշաբթի՝ Համբարձման օրը, մենք Մոնայի հետ դա արեցինք վեց անգամ: Նույնիսկ վեց ու կես: Եվ ամեն անգամ՝ նախորդից ավելի երկար: Ա՜խ, այդ լուսավոր հյուծվածությունը: Մենք ասես մարտկոցներ լինենք, որոնք իրենց ողջ էներգիան սպառել են լույսի վրա:
Մոնան վեր է կենում և իսկույն մեղմորեն ընկնում անկողնու վրա: «Ես այլևս կմախք չունեմ»,— ծիծաղում է նա: Սովորաբար նա ասում է, որ ոտքեր չունի: Մենք գերազանցեցինք ռեկորդը:
26 տարեկան, 9 ամսական, 18 օրական
Ուրբաթ, 28 հուլիսի, 1950 թվական
Ինչպիսի՜ բարերար ազդեցություն ունի մարմնի վրա սիրային էներգիան: Հիմա ինձ մոտ ամեն ինչ ստացվում է, բացարձակապես ամեն ինչ: Ղեկավարությունը կարծում է, թե ես գաղափարների անսպառ աղբյուր եմ:
26 տարեկան, 10 ամսական, 7 օրական
Հինգշաբթի , 17 օգոստոսի, 1950 թվական
Հաճույքի հարցում բառապաշարն ավելի պատկերավոր բան չի գտել, քան «տապալվել» բայը։ Ճիշտ է՝ մարդ տապալվում է։ Սակայն եթե հավատանք Լիտրեին, XIX դարում «տապալվել»-ը նշանակում էր ձախողում, հասարակական կարիերայում սայթաքում։ «Այս երիտասարդը տապալվեց»։ Բայի ոչ մի իմաստ այն ժամանակ չէր վերաբերում հաճույքին։ Այն նշանակում էր միայն բուրժուական հույսերի խորտակում։
26 տարեկան, 11 ամսական, 13 օրական
Շաբաթ, 23 սեպտեմբերի, 1950 թվական
Սիրային կետադրություն Մոնայից. «Տվե՛ք ինձ այդ ստորակետը, և ես այն կդարձնեմ բացականչական նշան»:
27 տարեկան, ծննդյան օր
Երեքշաբթի, 10 հոկտեմբերի, 1950 թ.
Մոնան և ես գտանք միմյանց։ Մնացած ամեն ինչ դատարկաբանություն է։ Մի կողմ թողնենք նրա նրբագեղությունը, նրա պայծառ ժպիտը, մեր համաձայնությունն ամեն հարցում. մի կողմ թողնենք այն ամենը, ինչի մասին կարելի է գրել անձնական օրագրում, որպեսզի ընդունենք գլխավորը՝ մեր «կենդանական» բնազդը. ես գտել եմ իմ էգին, և այն օրվանից, ինչ կիսում ենք նույն անկողինը, տուն վերադառնալն ինձ համար նշանակում է վերադառնալ իմ որջը։
27 տարեկան, 29 օրական
Չորեքշաբթի, 8 նոյեմբերի, 1950 թ.
Փակ քթով կյանքը կյանք չէ։ Ես հաստատ խռմփացնում եմ գիշերները։ Մոնան ոչինչ չի ասում, բայց ես վստահ եմ, որ խռմփացնում եմ։ Ընդհանուր ննջասենյակներում քնելու իմ փորձից գիտեմ, որ խռմփացնողին կարող են հենց բարձով էլ խեղդել։ Իսկ եթե հանկարծ նա ինձ լքի՞ խռմփոցի պատճառով։ Ո՛չ, երբեք։ Ես հնարավորին շուտ գրանցվեցի դոկտոր Բեկի մոտ, որպեսզի նա հեռացնի ձախ քթանցքիս այդ պոլիպը։ Կարևոր չէ, որ այդ գարշելի բանը շուտով նորից կաճի, ես ուզում եմ, որ վիրաբուժությունն ինձ գոնե կես տարի ազատ շնչելու հնարավորություն տա։
«Վստա՞հ եք։ Պոլիպի հեռացումը զվարճալի զբոսանք չէ»։ Դե լավ, եղբորորդիս մեզ կօգնի։ Վերոհիշյալ եղբորորդին մի հսկայամարմին սենեգալցի էր՝ քսան տարեկան, հավասարապես ահռելի թե՛ բոյով, թե՛ լայնքով. նա ավարտում էր Սորբոնի փիլիսոփայության ֆակուլտետը և ապրուստի միջոց էր վաստակում «քեռու» մոտ՝ լռելյայն ծառայելով որպես քարտուղար։ «Փողը տվեք եղբորորդուս»,— սա վերջին արտահայտությունն է, որ լսում են պացիենտները դոկտոր Բեկի կաբինետից հեռանալիս։ Եղբորորդին մեկնում է հաշիվը, վերցնում գումարը, տալիս մանրը և կնքում անդորրագիրը. և այդ ամենը՝ առանց մի հատիկ ժպիտի, առանց մի բառի։ Նա աշխատում է «Բանանիա» ուրախ սևամորթի առասպելը հերքելու վրա։
Նա պետք է օգնի գլուխս ֆիքսել. դրա համար նա մի ափը դնում է ճակատիս, մյուսը՝ կզակիս տակ և հետ է տանում գլուխս՝ սեղմելով այն վիրաբուժական աթոռի մոլեսկինե հենակին։ Իսկ դոկտորն այդ ընթացքում հրամայում է ինձ կառչել բազկաթոռի հենակներից և, «ըստ հնարավորության», չշարժվել։ Որից հետո նա ձախ քթանցքս է մտցնում մի երկար, կոր փինցետ (այսպես կոչված՝ Պոլիտցերի փինցետ), աչքերը վեր է հառում՝ ինչ-որ բան հետազոտելով, ապա հայացքը քարանում է..
— Ահա՛ բռնեցի սրիկային։ Խորը շնչեք։
Եվ դոկտորն առանց խղճի խայթի սկսում է քաշել պոլիպը, որն իր բոլոր թելիկներով դիմադրում է՝ ինձնից պոկելով զարմանքի մի ճիչ, որն իսկույն խեղդվում է եղբորորդու հսկայական ափի մեջ՝ ոչ այնքան նրա համար, որ ես չգոռամ, որքան սպասասրահի մարդկանց մարտական ոգին պահպանելու համար, որոնք լուսաբացից լցված են այնտեղ։ Կապանների ճռճռոցը արձագանքում է գանգիս մեջ։
— Ա՜խ, տես, որ չի գալիս, անպիտանի՛ մեկը։
Պոլիպի և բժիշկի փոխհարաբերությունները զուտ անձնական հաշվեհարդարի բնույթ են ստանում. առաջինն իր բոլոր շոշափուկներով կառչում է քարանձավի պատերից, երկրորդը քաշում է այնպիսի կատաղությամբ, որ նախաբազկի յուրաքանչյուր մկան լարվում է մինչև պատռվելու աստիճան, մինչ ես շնչահեղձ եմ լինում եղբորորդու ձեռքի տակ։
Թվում է, թե բժիշկ Բեկը ձեռնամուխ է եղել քթանցքովս հանել ողջ ուղեղս, և ոչ ոք չի կարող ասել, թե դա դեռ որքան կտևի. որքան ժամանակ ես դեռ չեմ շնչելու, թոքերս առանց այդ էլ պայթելու վրա են, մատներս մինչև մետաղը խրվել են հենակների մեջ, ոտքերս օդում կախվել են հաղթական «V»-ի տեսքով, իսկ ներքին ականջիս մեջ ճռճռում, կրճտում և ոռնում են իմ կենդանի մսի և այս արտահայտված աչքերով ու կծած շրթունքներով մոլագարի միջև ընթացող տիտանական ճակատամարտի արձագանքները։ Դոկտորն այնքան է քրտնել, որ նույնիսկ ակնոցն է քրտնել՝ աստիճանաբար զրկելով նրան տեսնելու հնարավորությունից։ Եթե նա լեզուս պոկելիս լիներ, դա ավելի տպավորիչ չէր լինի։
— Ահա՛, գտա։ Տեսա՞ք։ Զգում եմ նրան։ Գալիս է։ Այո՜։
Արյան մի շատրվան ուղեկցում է հաղթանակի օրգազմին։
— Լավն է, չէ՞,— բացականչում է դոկտորը՝ զննելով փինցետով սեղմված արյունոտ մսի կտորը, ապա ցրված շշուկով դիմում է եղբորորդուն.
— Սրան մաքրեք և բամբակ դրեք։ Դա նա իմ մասին է ասում։ Այն ամենի մասին, ինչ ինձնից մնացել է։
— Ո՞վ է ձեզ այս օրը գցել,— հարցնում է Տոմասենը, երբ ես նստում եմ իմ աշխատասեղանի մոտ։
Ուռած քթանցքը, որից արյունոտ բամբակ է դուրս ցցված, և ուռած աչքը հուշում են կտտանքներով հարցաքննության ենթարկված լինելուս մասին։ Քանի որ մյուս քթանցքս նույնպես փակ է (այն պատճառով, որ առաջինը ճնշում է միջնապատին), ես շնչում եմ բաց բերանով, ինչից շրթունքներս չորանում են, և ես կարողանում եմ արտահայտվել միայն հարբեցողի կմկմացող առոգանությամբ։ Տոմասենը սիրով ինձ տուն կուղարկեր (ոչ այնքան կարեկցանքից, որքան անձնական հիգիենայի նկատառումներից ելնելով), բայց մենք հանդիպում ունենք ավստրիացիների հետ, և մեզ չի կարելի «այդ պայմանագիրը վտանգի տակ դնել»։
Ավա՜ղ, երբ ես կռանում եմ, որպեսզի համբուրեմ նախարարի կնոջ՝ բարոնուհի ֆոն Տրատների (անունը՝ Գերդա) ձեռնոցով ձեռքը, բամբակը դուրս է թռչում քթիցս, և ես այնտեղից հորդող արյունով ցողում եմ վենետիկյան ժանյակները՝ վտանգի տակ դնելով վերոհիշյալ պայմանագիրը։
-Verzeihen Sie bitte, Baronin! (Ներեցեք, խնդրեմ, բարոնուհի)։
27 տարեկան, 5 ամսական, 13 օրական
Ուրբաթ, 23 մարտի, 1951 թվական
Ավագ շաբաթ: Մեղրամիս: Մոնան ասում է, որ Վենետիկը, որտեղ տեսնելու այնքան շատ բան կա, դրախտ է կույրերի համար: Աչքերի կարիք չկա` այստեղ քեզ լիարժեք «տեսնող» զգալու համար։ Լռության այս մայրաքաղաքը, բառիս բուն իմաստով, հնչյունների քաղաք է: Այստեղ ամեն ինչ ուղղված է լսողությանը` զբոսաշրջիկների տխուր շարժն ու վենետիկյան կրունկների վճռական թխկթխկոցը, հրապարակներում աղավնիների թռիչքն ու որորների մլավոցը, շուկաների՝ ծաղկի, ձկան, մրգի ու հնոտիների վաճառողների յուրահատուկ կանչերը, վապորետոների զանգակը, օդաճնշիչ մուրճերի ստակատոն, վենետիկյան բարբառը, որն այնքան էլ ռիթմիկ չէ և ավելի «լագունային» է, քան իտալական մյուս բարբառները: Կանարեջոն բոլորովին այլ կերպ է հնչում, քան Ձատերեն. ամեն փողոց, ամեն հրապարակ ունի իր ձայնը: «Վենետիկը նվագախումբ է»,— պնդում է Մոնան. նա ստիպում է ինձ աչքերս փակ, ձեռքս նրա ուսին դրած, մեր երթուղիները ճանաչել ձայներով և ինձնից խոստում է կորզում, որ եթե մեզնից մեկն օրերից մի օր կորցնի տեսողությունը, մյուսը նրա հետ միասին կտեղափոխվի ապրելու այստեղ՝ Վենետիկ: Եվ, ի հավելումն այդ ամենի, շնորհիվ acqua alta-ի մենք կարող ենք այստեղ քայլել ջրափոսերի միջով:
27 տարեկան, 5 ամսական, 14 օրական
Շաբաթ, 24 մարտի, 1951 թվական
Երեկ լսելու Վենետիկն էր, այսօր դարձյալ փակ աչքերով՝ հոտոտելու։ «Պատկերացրո՛ւ, թե դու կույր ես ու խուլ,– ասում է Մոնան,– և ահա, որպեսզի չմոլորվես, դու պետք է կարողանաս տարբերել այս թաղամասերը հոտով։ Դե, հոտոտի՛ր. Ռիալտոյից ձկան հոտ է գալիս, Սան Մարկոյի շրջակայքից՝ թանկարժեք կաշվի, Արսենալից՝ պարանների ու կպրի,– պնդում է Մոնան, որի հոտառությունը սկիզբ է առնում տասներկուերորդ դարից»։ Ես սկսում եմ տրտնջալ, թե վատ չէր լինի, այնուամենայնիվ, գոնե մի թանգարան այցելել, կամ նույնիսկ երկու, ինչին Մոնան առարկում է, թե թանգարանները գրքերում են, այսինքն՝ մեր գրադարաններում։
27 տարեկան, 5 ամսական, 16 օրական
Երկուշաբթի, 26 մարտի, 1951 թվական
Վենետիկն աշխարհի միակ քաղաքն է, որտեղ կարելի է սիրով զբաղվել՝ մեջքով հենվելով տներին՝ յուրաքանչյուրն իր սեփական տանը։
27 տարեկան, 7 ամսական, 9 օրական
Շաբաթ, 19 մայիսի, 1951 թվական
Նայելով, թե ինչպես է Էտյենը հիանում իր անդրադարձով, ես հանկարծ հասկանում եմ, որ ինքս երբեք իսկապես չեմ նայել ինձ հայելու մեջ` ոչ մի անմեղ-նարցիսական հայացք, ոչ մի սեթևեթ ինքնազննում, սեփական կերպարից ոչ մի վայելք։ Օգտվելով հայելուց՝ ես միշտ սահմանափակվել եմ դրա հիմնական գործառույթներով` «hաշվառման», երբ դեռ պատանի էի, հայելուն նայելով, ստուգում էի մկաններիս զարգացումը, «հագնվելու», երբ ինձ պետք էր ընտրել համապատասխան փողկապ, շապիկ ու պիջակ, և «զգոնության», երբ առավոտյան սափրվում եմ ու նայում, որպեսզի չկտրեմ երեսս։ Իսկ ահա սեփական անձի ընդհանուր դիտարկումն ինձ չի հրապուրում։ Ես չեմ փորձում ներթափանցել հայելու ներսը։ (Գուցե այն վախի՞ց, թե հետո հետ չեմ գա)։ Ահա Էտյենը իսկապես զննում է իրեն, նա սուզվում է իր անդրադարձի մեջ, ինչպես բոլոր մարդիկ։ Ես՝ ոչ։ Իմ մարմնի մասերը մի ամբողջություն են կազմում, բայց ոչինչ չեն ասում հենց իմ մասին։ Կարճ ասած՝ ես երբեք չեմ նայել հայելու մեջ։ Եվ սա ժուժկալություն չէ, սա ավելի շուտ օտարվածություն է, ինչ-որ անհաղթահարելի հեռավորություն, որն էլ հենց կոչված է կրճատելու այս օրագիրը։ Իմ անդրադարձի մեջ ինչ-որ բան շարունակում է ինձ համար օտար մնալ այն աստիճան, որ ես երբեմն նույնիսկ վեր եմ թռչում՝ խանութի ցուցափեղկի մեջ անսպասելիորեն հանդիպելով ինքս ինձ։ Ո՞վ է սա։ Հանգի՛ստ, սարսափելի ոչինչ չկա, սա ընդամենը դու ես։ Մանկուց ինձնից ժամանակ էր պահանջվում ինքս ինձ ճանաչելու համար, և այդպես էլ չհաջողվեց լրացնել այդ բացը։ Անդրադարձի փոխարեն ես նախընտրում եմ վստահել Մոնայի հայացքին․ «Դե, ո՞նց է»։ «Հիանալի է, դու անթերի ես» ․․․Կամ Էտյենի հայացքին, երբ պատրաստվում եմ հանրահավաքի․ «Դե՞, ո՞նց է»։ «Հիանալի է, կանայք ուշագնաց չեն լինի, բայց նրանց աջակցությունը քեզ երաշխավորված է»։
27 տարեկան, 7 ամսական, 10 օրական
Կիրակի , 20 մայիսի, 1951 թվական
Իրականում հիմա ինձ համար դժվար կլիներ ասել՝ ինչի եմ նման։
28տարեկան, 3 օրական
Շաբաթ, 13 հոկտեմբեր, 1951 թվական
Ես կարծում էի, թե դեռ մանկության տարիներին հաղթահարել եմ բարձրությունից վախը, բայց այնուամենայնիվ դեռ զգում եմ այն, երբ մոտենում եմ անդունդի եզրին․ ահա այն՝ թաքնված ինչ-որ տեղ ամորձիներում։ Եվ, ուրեմն, նորից մարտ է սպասվում։ Երեկ ես կրկին զգացի դա Էտրետայի ժայռերի վրա։ Ինչո՞ւ է բարձրությունից վախը ինձ մոտ առաջին հերթին արտահայտվում հենց ամորձիների այսպիսի կծկումով։ Իսկ ուրիշների մոտ ինչպե՞ս է։ Նո՞ւյնն է։ Ինչ վերաբերում է ինձ, ապա այդպիսի պահերին դրանք դառնում են մի տեսակ կենտրոն, որից վախը հզոր հոսքերով տարածվում է ամենուր՝ վերև և ներքև։ Ասես դրանք վերցնում են սրտի գործառույթը՝ երակներով մղելով ավազի հոսքեր, որոնք քերում են անոթները, ձեռքերը, ոտքերը, ամբողջ մարմինը։ Երկու պարկ ավազի պայթյուն․․․Մի ժամանակ ես դրանից քարանում էի։
28 տարեկան, 4 օրական
Կիրակի, 14 հոկտեմբերի, 1951 թ.
Մոնային հարցրի ձվարանների մասին. արդյո՞ք դրանք էլ են այդպես արձագանքում բարձրության վախին: Նա ասաց՝ ոչ: Փոխարենը ամորձիներս նորից կծկվեցին, երբ տեսա, թե ինչպես է նա մոտենում ժայռի եզրին: Գլուխս պտտվեց նրա փոխարեն: Այսինքն՝ ի՞նչ: «Դրանց» պե՞տք է կարեկցել:
Այս փորձառությունների ժամանակ հիշեցի ժայռից ընկած մի զբոսաշրջիկի պատմությունը: Նա սխալ քայլ է անում, մի քանի մետր սահում քարակույտի վրայով և գլորվում անդունդը: Նրա ընկերները սարսափահար շարունակում են ճչալ, մինչդեռ նա դադարում է վախենալ: Նա պնդում էր, որ վախը լքել է իրեն հենց այն վայրկյանին, երբ պարզ է դարձել, որ սա վերջն է: Եվ հետո նա ողջ կյանքում հիշում էր հույսի կորստի այդ ակնթարթը՝ որպես գերագույն երանություն: Նրան փրկել էր ծառի սաղարթը: Եվ փրկվելու հույսի հետ մեկտեղ վերադարձել էր նաև վախը։
28 տարեկան, 1 ամիս, 3 օրական
Երեքշաբթի, 13 նոյեմբերի, 1951 թ.
Ճաշարանում ճաշից հետո վեր ենք կենում սեղանից: Մարտինոն կամացուկ գղտում է՝ բերանը փակելով բռունցքով: Մեկ անգամ ևս փաստում եմ, որ դիմացինի գղտոցը, որն ինձ ուղղակի պատկերում է նրա ստամոքսի խմորումները, ինձ ավելի շատ է տհաճություն պատճառում, քան նրա բաց թողած գազերը, որոնց հոտն ինձ թվում է ոչ այնքան անձնական, որքան համընդհանուր: Այլ կերպ ասած՝ ես ինձ ավելի անհարմար եմ զգում ուրիշի գղտոցի հոտն զգալիս, քան գազերի հոտը շնչելիս:
28 տարեկան, 2 ամիս, 17 օր
Հինգշաբթի, 27 դեկտեմբերի, 1951 թ.
Բրյունոյի ծունդը: Մենք երեխա ունեցանք: Նա բնակություն հաստատեց մեր տանը՝ ասես միշտ այստեղ է ապրել: Նույնիսկ ապշանքից պապանձվեցի․ ծանոթ քարացում, և դրա պատճառն իմ որդին է:
28 տարեկան, 3 ամիս, 17 օր
Կիրակի, 27 հունվարի, 1952 թ.
Հայր դառնալը նույնն է, ինչ ձեռքերից մեկը կորցնելը։ Արդեն մեկ ամիս է՝ ես մեկ ձեռք ունեմ. մյուսը Բրյունոյին է պահում։ Հանկարծ՝ վերջ, մեկձեռանի դարձա։ Սրան աստիճանաբար սովորում ես։
28 տարեկան, 7 ամսական, 23 օրական
Երկուշաբթի, 2 հունիսի, 1952 թ.
Արթնացա կոկորդս՝ սեղմված, ընդհատվող շնչառությամբ, թոքերս՝ կծկված, ատամներս՝ սեղմված և առանց որևէ հատուկ պատճառի՝ մռայլ տրամադրությամբ։ Այն, ինչ մայրիկն անվանում էր. «Տագնապի մեջ լինել»։ «Ձեռք քաշի՛ր ինձնից, չես տեսնում՝ ես տագնապի մեջ եմ»։ Քանի-քանի անգամ եմ լսել նրանից այս արտահայտությունը, թեև ոչ մի վատ բան չէի արել. պարզապես ապրում էի նրա կողքին՝ որպես հնազանդ տղա։ Կիտված հոնքեր, մռայլ հայացք (կապույտ աչքերի)․․․ Նրա դեմքը, եթե կարելի է այսպես արտահայտվել, կարծես ներսից չարությամբ նայում էր ինքն իրեն՝ բոլորովին չմտածելով այն մասին, թե ինչպես է դրսից երևում։ Նման դեպքերում ես հարցնում էի Դոդոյին. «Դե, էլի ինչ-որ բա՞ն ես արել մայրիկին»։
28 տարեկան, 7 ամսական, 25 օրական
Չորեքշաբթի, 4 հունիսի, 1952 թ.
Իմ տագնապի վիճակների ամենատարօրինակ դրսևորումներից մեկը ստորին շրթունքիս ներսի կողմը հոշոտելու մոլուցքն է։ Սա գալիս է իմ վաղ մանկությունից։ Չնայած այլևս դա չանելու որոշմանս՝ ամեն տագնապի ժամանակ ես մանրակրկիտ դաժանությամբ անձնատուր եմ լինում դրան։ Առաջին իսկ ախտանիշների դեպքում շրթունքիս ներսի մասը կարծես անզգայանում է, և նախաաղորիքներս «զվարճանում են»՝ պոկելով մաշկի փոքրիկ շերտեր, որոնք մեռած են թվում։ Դա տեղի է ունենում առանց ցավի, կարծես պտուղը կեղևազրկեմ։ Կտրիչներս մի քանի վայրկյան խաղում են իմ այդ «քերուկների» հետ, հետո ես դրանք կուլ եմ տալիս։ Այս ինքնահոշոտումը շարունակվում է այնքան ժամանակ, մինչև ատամներս հասնում են շրթունքիս այն խորությանը, որտեղ միսը դառնում է զգայուն կծելու նկատմամբ։ Հայտնվում են առաջին ցավն ու առաջին արյունը։ Սահմանը հաղթահարված է։ Պետք է կանգ առնել։ Բայց այդ վերքը գրգռելու ցանկությունը մեծ է։ Եվ ես մեկ խորացնում եմ այն նոր կծոտումներով՝ սաստկացնելով տանջանքն այնքան, որ աչքերս արցունքոտվում են, մեկ էլ ծծելով սեղմում եմ վիրավոր շրթունքս՝ դուրս մղելով արյունը։
Այնուհետև, խաղի կանոնների համաձայն, ես պետք է թաշկինակով կամ ձեռքով ստուգեմ այդ արյան որակը՝ բավականաչափ կարմի՞ր է, թե ոչ։ Ահա այսպիսի տարօրինակ ինքնախոշտանգմամբ է մանկուց զբաղվում մի էակ, որն առհասարակ հակված չէ մազոխիզմի։ Հետո ես երկար ժամանակ՝ մինչև վերքի սպիանալը, անիծելու եմ ինձ այս հիմարության համար՝ թաքուն վախով, թե այնուամենայնիվ անցել եմ սահմանը, և որ այս երբեմնի տենչալի միսն այլևս երբեք չի լավանա․․․ Հիստերիկ ծես՝ ինքնասպանության տարրերով։ Իսկ ե՞րբ է սա սկսվել։ Երբ սկսեցին թափվել կաթնատամնե՞րս։
29 տարեկան
Ուրբաթ,10 հոկտեմբերի, 1952 թ.
Իմ ծննդյան օրը երբեք չեմ մոռանա։ Բրունոյին ձեռքերիս վրա վեր պարզած՝ հյուրերին՝ որպես աշխարհի ութերորդ հրաշալիք ներկայացնելու պահին, նրա հետ գլորվեցի աստիճաններից։ Ընկա առաջ և գլորվեցի մինչև ամենաներքևի աստիճանը՝ ուղիղ տասնմեկ աստիճան։ Բնազդաբար փաթաթվեցի Բրունոյին։ Գլորվելու ընթացքում նրա գլուխը սեղմած էի պահում կրծքիս, նրան պաշտպանում էի արմունկներովս, բազուկներովս, մեջքովս. ես մի տեսակ պատյան էի դարձել որդուս համար, ու մենք գլորվում էինք աստիճաններով՝ սարսափահար ճիչերի ներքո։ Այդպես էլ գլորվեցինք մինչև ամենաներքևը։ Այդ պահին հյուրերն արդեն հավաքվել էին։
Զգում էի աստիճանների սուր եզրերը ձեռքերիս, կոնքոսկրերիս, ծնկներիս, պարանոցիս, ողնաշարիս ու ուսերիս վրա, բայց գլորվելիս կուրծքս ներս քաշած ու ստամոքսս սեղմած՝ գիտեի, որ Բրունոն իմ գրկում կատարյալ անվտանգության մեջ է։ Ես բնազդաբար վերածվել էի մարդկային ամորտիզատորի։ Բրունոն ավելի ապահով չէր լինի, նույնիսկ եթե ներքնակի մեջ փաթաթված լիներ։ Այնինչ ես երբեք ձյուդոյով չեմ զբաղվել, չեմ սովորել ճիշտ վայր ընկնել։ Հայրական բնազդի տպավորիչ դրսևորո՞ւմ։
29 տարեկան, 2 ամսական, 22 օրական
Հինգշաբթի, 1 հունվարի, 1953 թ.
Երեկ երեկոյան ամանորյա ընթրիք էր Ռ.-ի տանը՝ սիգարների բաժանում, բուռն քննարկում Կուբայի, Մանիլայի և չգիտեմ էլ որ ծխախոտ արտադրող երկրների առավելությունների շուրջ։ Իմ կարծիքն էլ հարցրին։ Բայց տեսնելով այդ գիտակներին, թե ինչպիսի բծախնդրությամբ ու կարևորությամբ են կտրում իրենց սիգարների ծայրերը, միտքս միայն մի բան էր գալիս՝ հետանցքը, կղանքը կտրելիս, կատարում է սիգար կտրող սարքի նույն գործառույթը։ Եվ երկու դեպքում էլ դեմքը նույն լարված ու կենտրոնացած արտահայտությունն է ընդունում։
29 տարեկան, 5 ամսական, 13 օրական
Երկուշաբթի, 23 մարտի, 1953 թ.
Երբեք չէի մտածի, թե երեխան կարող է ծնվել ժպիտը դեմքին։ Պարզվում է՝ կարող է, և դրա ապացույցը Լիզոնն է, որը ծնվեց այսօր ցերեկը՝ ժամը հինգն անց տասը րոպեին։ Թմբլիկ է, հարթ մաշկով, հանդարտ, ժպտուն՝ ինչպես մի փոքրիկ, պինդ ու ճաղատ Բուդդա, որն աշխարհին է նայում մի հայացքով, որում հստակ կարդացվում է խաղաղեցման ձգտումը։ Նորածնին նայելիս (այդպես էր նաև Բրունոյի ծնվելու ժամանակ) ես չեմ սկսում այս ու այն ազգականի հետ նմանություններ փնտրել՝ խաղալով ընտանեկան փազլների պես մի բան, այլ այդ բոլորովին նոր դեմքի վրա փնտրում եմ բնավորության գծեր։ Փոքրի՛կ Լիզոն, զգուշացի՛ր այն հորից, ով հենց սկզբից քեզ է վերագրում աշխարհը խաղաղեցնելու կարողություն։
29 տարեկան, 7ամսական, 28 օրական
Կիրակի, 7հունիսի 1953 թ.
Ինչպիսի՜ տարբերություն մաքուր գորովանքով լի գրկախառնության և այն գրկախառնության միջև, որն անում ես՝ լացին վերջ տալու համար։ Առաջին դեպքում երեխան իրեն զգում է սիրո կենտրոնում, երկրորդ դեպքում նա զգում է նրան պատուհանից դուրս նետելու քո ցանկությունը։
30 տարեկան, 1 ամսական, 4 օրական
Շաբաթ, 14 նոյեմբերի, 1953 թ.
Որտեղի՞ց է Մոնայի մոտ երեխաների հետ վարվելու այս ճարպկությունը։ Ես ինքս միշտ վախենում եմ նրանց ինչ-որ տեղը վնասել կամ կոտրել։ Առավել ևս, երբ ես գրկում եմ Լիզոնին, Բրյունոն անհամբեր ոտքերով թփթփացնում է՝ ցանկանալով անմիջապես զբաղեցնել նրա տեղը։
Ահա սա է ֆրանսերեն լեզվի աղքատությունը․ ես անձեռք էի, երբ գրկում էի Բրյունոյին, և մնում եմ նույնպիսին՝ Բրյունոյին Լիզոնի հետ գրկելիս։ Մեկ ձեռքդ չկա, թե երկուսը՝ կա, միևնույն է, միայն մեկ բառ՝ անձեռք։ Միոտնանու և անոտի դեպքում վիճակն ավելի լավ է, միաչքանիների և կույրերի դեպքում՝ նույնպես։
30 տարեկան, 3 ամսական, 18 օրական
Հինգշաբթի, 28 հունվարի, 1954 թ.
Այս երազը հնարավոր չէ վերապատմել։ Արթնանում եմ առավոտյան հինգին՝ կրծող տագնապից։ Ավելի ճիշտ, ես գիտեմ, որ տագնապն ինձ սպասում է, երբ արթնանամ։
Ես դեռ քնած եմ, բայց զգում եմ, որ տագնապի աքցաններն ինձ դուրս են հանելու քնից՝ սեղմած նոր ծնվող մանկան գլխի պես։ Ա՜խ, միայն ոչ այս անգամ, ո՛չ։ Ես դա չեմ ուզում։ Ո՛չ։ Մի ճարպիկ պտույտով սիրտս պոկվում է այդ աքցաններից, և մարմինս խույս է տալիս տագնապից. այն դելֆինի թեթևությամբ նորից սուզվում է քնի մեջ՝ մի քնի, որն արդեն փոխել է իր բնույթը, կամ ավելի շուտ՝ հյուսվածքը. քունը դարձել է հարազատ, թափանցիկ մի վայր, մի ապաստան, որտեղ բութ տագնապն ինձ չի հասնի, մի քուն, որն ԱՄԵՆ ԻՆՉ ՀԱՍԿԱՆՈՒՄ Է. մարմինս հենց նոր սուզվեց Մոնտենի «Փորձերի» մեջ։ Որից հետո ես արթնանում եմ ու անմիջապես նշում, որ ապաստան գտա «Փորձերի» հոսուն խորության մեջ՝ հենց այդ գրքի, այդ մարդու էության մեջ։
ՆՇՈՒՄ ԼԻԶՈՆԻՆ
…
Երկու տարվա ընդմիջում։ Այստեղ օրագիրը նորից տեղը զիջեց «սոցիալական անհատի» կայացմանը՝ մասնագիտական աճ, քաղաքական պայքար, ամենատարբեր բանավեճեր, հոդվածներ, ելույթներ, հանդիպումներ, ուղևորություններ աշխարհով մեկ, դասախոսություններ, գիտաժողովներ… Կարճ ասած՝ հումք այն նույն հուշերի համար, որոնք գրելու հարցում երեսուն տարի անց ինձ կհամոզի Էթիենը։ Մոնան այս ամենին այլ կերպ էր նայում. աշխարհն ենք փրկում, իսկ սեփական երեխաներին՝ մոռանում։ Իսկապես, Բրյունոն հետագայում հաճախ էր ինձ կշտամբում, որ մեր կյանքի այդ շրջանում իրեն որբ էր զգում։ Այստեղից էլ, անկասկած, մեր փոխադարձ անհամաձայնությունը։
32 տարեկան, 4 ամսական, 24 օրական
Երկուշաբթի, 5 մարտի, 1956 թ.
Այս առավոտ, երբ բանտի ելքի մոտ դիմավորում էի Տիժոյին, հանկարծակի հիշեցի նրա ծննդյան օրը։ Կամ, ավելի ստույգ՝ հենց նրա ծնվելը, չէ՞ որ նա իմ աչքի առաջ է ծնվել՝ բառի բուն իմաստով։ Ես սեփական աչքերով տեսա, թե ինչպես նա հայտնվեց Մարտայի ազդրերի արանքից՝ կոպերն ու բռունցքները պինդ սեղմած՝ կարծես կյանք էր մտնում արդեն իսկ հաստատուն մտադրությամբ՝ ոչ մի զիջում չանելու։ Ես տասը տարեկան էի, և այդ տեսարանը ցնցել էր ինձ մինչև հոգուս խորքը։
Բայց այսօր, տեսնելով, թե ինչպես է քննչական մեկուսարանի դռնակը (մի ճեղք՝ բանտի պարսպի շիկակարմիր քարերի մեջ ներկառուցված հսկայական երկաթյա դարպասի վրա) նրան դուրս հրում, ես հանկարծ նորից տեսա, թե ինչպես նա հայտնվեց Մարտայի ազդրերի արանքից, որն ուժգին գոռում էր (հավանաբար հենց դա էր ինձ դրդել բացել նրա սենյակի դուռը)։ Տեսա Վիոլետին, որին ամենևին չէին անհանգստացնում իր թիկնեղ հարսի ոռնոցները, և որն ինձ իսկույն վռնդեց.«Այդ ի՞նչ ես անում այստեղ, դե՛, շուտ, կորի՛ր այստեղից»։ Ես շրխկացրի դուռն ու անմիջապես քիթս կպցրի պատուհանին, որպեսզի տեսնեմ, թե ինչպես է Վիոլետը բարձր պահում Տիժոյին։
Վիոլետը ծիծաղում էր՝ չնայած իր արյունոտ ձեռքերին, Մարտան քրտնած էր թաց անկողնու մեջ, Տիժոն՝ թխամաշկ ու բոսորագույն, իր հերթին էր գոռում թոքերի ողջ ուժով։ Հանկարծ մի հսկայական անտեսանելի ուժ ինձ պոկեց պատուհանից, և ես հայտնվեցի գունատ, օղու հոտ արձակող Մանեսի դիմաց, որն ինձ հարցրեց այնպես, կարծես կյանքս կախված լիներ պատասխանիցս. «Դե՛, տղա՞ է, թե՞ լկտի աղջիկ»։
Տղա էր։ Բայց այնքան փոքրիկ, որ հազիվ կնքված Ժոզեֆ (ի պատիվ Ստալինի)՝ դարձավ Տիժո։ Բանտի դռնակը փակվեց նրա թիկունքում, Տիժոն մի հայացք գցեց աջ ու ձախ՝ իր ազատության հեռանկարներին՝ նախքան ինձ դիմացի մայթին նկատելը, ու լայն բացեց թևերը ՝ բարձրաձայն ծիծաղելով։
32 տարեկան, 6 ամսական, 9 օրական
Հինգշաբթի, 19 ապրիլի, 1956թ.
Տիժոն նկատեց, որ երբ ես փռշտում եմ, բառացիորեն ասում եմ՝ «ԱՊՉի»։ Նա դրա մեջ բարեկրթության դրսևորում է տեսնում։ «Էլի՛ քո լավ ձևերը։ Դու այնքա՜ն դաստիարակված ես, որ եթե հետույքդ խոսել իմանար, հստակ կասեր՝ «Պուկ»»։
32 տարեկան, 10 ամսական
Ուրբաթ, 10 օգոստոսի, 1956թ.
Նայելով, թե ինչպես են երեխաները խնամքով լվանում ատամները՝ պիտի խոստովանեմ, որ ինքս չեմ կատարում այն հրահանգներից և ոչ մեկը, որ ես ու Մոնան պահանջում ենք նրանցից՝ լվանալ օրական երեք անգամ՝ կենտրոնանալով միայն այդ գործի վրա, նախ՝ վերևի ատամները՝ վերևից ներքև, հետո՝ ներքևի ատամները՝ ներքևից վերև, խնդրեմ, առջևից ու հետևից, իսկ վերջում՝ բոլորը միասին, շրջանաձև շարժումներով, հնարավորինս երկար ու համբերատար՝ նվազագույնը երեք րոպե։ Ինքս պահպանել եմ միայն երեկոյան լվացվելու սովորությունը՝ անկանոն ու շտապողական, որպեսզի Մոնայի վրա չփչեմ ընթրիքից հետո բերանումս մնացած հոտը։
Այլ կերպ ասած՝ ես չեմ սիրում ատամներս լվանալ։ Ես հիանալի գիտեմ, որ ատամնափառն անում է իր գործը՝ նստելով ատամներին սառցադաշտի պես, որ տարիքի հետ ժպիտս կդեղնի, ու լնդերս կմերկանան, որ վաղ թե ուշ այդ պատը հնարավոր կլինի քանդել միայն օդաճնշիչ մուրճով, և որ ինձ սպասում են կամրջակներն ու պրոթեզները, բայց, միևնույն է, ոչինչ չեմ կարողանում անել ինձ հետ։ Հենց գալիս է ատամները լվանալու ժամանակը, իսկույն հիշում եմ, որ դեռ բազմաթիվ անհետաձգելի գործեր ունեմ՝ աղբը թափել, հեռախոսով զանգել, անհետաձգելի աշխատանքը վերջացնել… Կարելի է կարծել, թե ամեն ինչ վաղվան թողնելու սովորությունը, որին ես վաղուց հաղթել էի բոլոր ճակատներում, կարողացել է ամրանալ ու դիրքավորվել հենց այս բնագավառում՝ բերանի խոռոչի հիգիենայի հարցում։ Ինչի՞ց է սա գալիս։ Ձանձրույթից։ Այստեղ այն հասցված է մետաֆիզիկական աստիճանի։ Ատամներս լվանալն ինձ համար հավերժության նախասրահն է։ Միայն պատարագն է, որ կարող է ինձ ավելի շատ ձանձրացնել։
33 տարեկան, 18 օրական
Կիրակի, 28 հոկտեմբերի, 1956թ.
Մոնան ու Լիզոնը գնացին զբոսնելու, իսկ ես ողջ օրը մնացի մենակ Բրյունոյի հետ՝ բացառությամբ ցերեկային քնի, երբ նա մի ամբողջ ժամ թմբիրային վիճակում էր՝ անդադար պտտվում էր, շարժվում, ու ես հանկարծ մտածեցի, որ աշխարհում ոչ մի մեծահասակ, որքան էլ ջահել, ամրակազմ, մարզված ու անհոգնել լինի, ոչ մի մեծահասակ՝ իր նյարդային և մկանային ուժերի ծաղկման շրջանում, չէր կարողանա մեկ օրում արտադրել այն էներգիայի նույնիսկ կեսը, որը ծախսում է այս փոքրիկ տղայի մարմինը։
33 տարեկան, 4 ամսական, 17 օրական
Չորեքշաբթի, 27 փետրվարի, 1957թ.
Այսօր տանից դուրս եկա այդքան էլ տաք չհագնված։ Ցուրտը միանգամից հարձակվեց վրաս ու թափանցեց մինչև ոսկորներս։ Սաստիկ շոգին ամեն ինչ հակառակն է լինում։ Ձմեռը մեզ պարուրում է դրսից, իսկ ամառը կլանում է մեզ իր մեջ։
33 տարեկան, 4 ամսական, 18 օրական
Հինգշաբթի, 28 փետրվարի, 1957թ.
Համապատասխանե՛լ օդի ջերմաստիճանին. Ահա, թե ինչին եմ ես հիմա ձգտում։
33 տարեկան, 5 ամսական, 13 օր
Շաբաթ, 23 մարտի, 1957 թ.
Արթնացա՝ բերանումս դառնության զգացումով և մռայլ տրամադրությամբ։ Ես վճռականապես ի վիճակի չեմ դիմադրել շատակերությանը՝ անկախ նրանից, թե շրջապատս հաճելի է, թե տհաճ։ Առաջին դեպքում ուտում եմ այն պատճառով, որ չափազանց տարված եմ զրույցով, երկրորդ դեպքում՝ ձանձրույթից, բայց երկու դեպքում էլ ուտում ու խմում եմ չափից շատ՝ առանց ուտելու կամ խմելու իրական ցանկության։ Հաջորդ օրը պատիժն անխուսափելի է՝ դառնությամբ լի զարթոնք, բերանս ու հոգիս՝ լեղիով լցված։ Ինչ վերաբերում է երեկ երեկոյան, կասկածում եմ, որ մեղավորը կարագով հացն ու երշիկն են և ապերիտիվի երեք բաժին վիսկին։ Կարագն ու երշիկը «մաքսատունը չանցան»։ Ինչպես և դրանց հաջորդած կասուլեի հսկայական բաժինը։ (Քանի՞ անգամ լրացուցիչ վերցրի։ Երկո՞ւ։ Երե՞ք։) Առավոտյան դառնությունը մատնում է ամեն ինչ իմ «բարձրագույն իշխանությանը», որը հերթական անգամ կշտամբում է ինձ ինքնատիրապետում չունենալու համար։ Ապերիտիվի ժամանակ ես խժռում եմ մեխանիկական ճնճղուկի պես։ Փոքրիկ պնակները հրահրում են «կտցելու» բնազդը։ Ես կտցում եմ ու շաղակրատում, շաղակրատում եմ ու կտցում։ Ճնճղուկ։ Սննդի և ձանձրույթի (կամ ոգևորության) միջև այս կապը գալիս է իմ վաղ մանկությունից՝ այն ժամանակներից, երբ մայրս ստիպում էր ինձ խաղալ «տան երիտասարդ օրիորդի» դերը, այսինքն՝ հյուրերին մատուցել նախուտեստները՝ արգելելով ինձ օգտվել դրանցից։ Պատիժը նույնպես հեռուներից է գալիս. այսօր առավոտյան բերանումս ձկան յուղի համն էր։
33 տարեկան, 5 ամսական, 14 օր
Կիրակի, 24 մարտի, 1957 թ.
Այսօր երեկոյան՝ ծանր ու կպչուն կղանք։ Ջրի երկու հարվածը չբավականացրեց, որպեսզի կերամիկայից պոկվեն կեղտերն, ու զուգարանակոնքի հատակից ջնջվեն շագանակագույն հետքերը։ Ստիպված եղա օգտվել խոզանակից։ Եվ ահա մի հայտնագործություն. մանկությանս տարիներին ես չգիտեի, թե ինչի համար է զուգարանի խոզանակը։ Այն համարում էի զարդարանք՝ իր մազմզիտ գլխով, որը հավերժ ընկղմված էր մաքրամաքուր ամանի մեջ։ Այն ինձ ծանոթ էր և բառացիորեն անիմաստ։ Երբեմն այն վերածում էի խաղալիքի՝ գավազանի, որը թափահարում էի՝ նստած «գահին»։
Այդ տգիտությունը նրանից էր, որ փոքր երեխաների կղանքը գրեթե չի կպչում զուգարանակոնքին։ Այն սահում է ինքն իրեն և անհետանում ջրապտույտի մեջ՝ հետք չթողնելով։ Հրեշտակային մնացորդներ։ Ոչ մի խոզանակ։ Բայց մի գեղեցիկ օր նյութը հաղթում է ոգուն։ Այն սկսում է դիմադրել։ Այն կարծրանում է։ Մենք դրան նշանակություն չենք տալիս, մենք նույնիսկ չենք նայում զուգարանակոնքի մեջ, մինչև որ մեծահասակներից մեկը չի հրավիրում մեր ուշադրությունը դրա վրա և չի պահանջում, որ մենք մաքրենք մեր հետևից։
Ե՞րբ ինձ բախտ վիճակվեց առաջին անգամ կատարել այդ գործողությունը՝ օգտվել զուգարանի խոզանակից, որից այժմ ստիպված եմ լինում բավականին հաճախ օգտվել։ Օրագրում դա նշված չէ։ Սակայն դա իմ կյանքի կարևոր օրերից մեկն էր։ Յուրատեսակ անմեղության կորուստ։ Նման բացթողումները հաստատում են իմ կանխակալ կարծիքը անձնական օրագրերի վերաբերյալ. դրանք երբեք չեն արտացոլում իսկապես կարևոր ոչինչ։
33 տարեկան, 6 ամսական, 11 օրական
Կիրակի, 21 ապրիլի, 1957 թ.
Վենսենի կենդանաբանական այգի։ Մինչ ես, Մոնան, Բրյունոն ու Լիզոնը երազկոտ հետևում ենք միմյանց լվերը որսացող շիմպանզեների զույգին («պա՛պ, իսկ ի՞նչ են անում նրանք»), ես խորհում եմ քնքշության դրսևորման այս կենդանական ձևի մասին, որը բնորոշ էր իմ ճանաչած գրեթե բոլոր կանանց՝ սև կետերի որսը։ Կրծքիս մաշկը սեղմվում է երկու ձեռքի բթամատների արանքում, և պզուկը եղունգներով դանդաղորեն դուրս է մղվում։ Պետք է տեսնել Մոնայի դեմքն այդ պահին։ Իսկ ես մատնվում եմ այդ «տանջանքին» շիմպանզե ընկերոջ ստրկությամբ՝ աչքի պոչով հետևելով նրա եղունգին հայտնված սևագլուխ սպիտակ զանգվածին։
33 տարեկան, 6 ամսական, 13 օրական
Երեքշաբթի, 23 ապրիլի, 1957 թ.
Կորյակի սև գլխիկը օդի հետ շփման արդյունքում մաշկային ճարպի օքսիդացման հետևանք է։ Մաշկաշերտով պաշտպանված ճարպային բջիջների կուտակումը պահպանում է իր անթերի սպիտակությունը։ Բայց հենց որ հայտնվում է մակերևույթին, այն սևանում է։ Ծերացումն այլ բան չէ, քան հենց այս օքսիդացման գործընթացը։ Մենք ժանգոտում ենք։ Իսկ Մոնան ինձ մաքրում է ժանգից։
33 տարեկան, 6 ամսական, 21 օրական
Երեքշաբթի, 1-ը մայիսի, 1957 թ.
Առավոտյան մազերս լվանալիս մտածում էի այն «ճարպային գրոհի» մասին, որին ենթարկվում ենք երիտասարդ տարիներին։ Այդ ժամանակվանից ի վեր, հենց որ մազերս ժամանակին չեմ լվանում, դրանք դառնում են ինչ-որ օտար մի բան՝ ոչ թե մազեր, այլ գլխիս պատահաբար ընկած հատակի փալաս։ Այլ կերպ ասած՝ ես լվանում եմ մազերս, որպեսզի դրանց մասին չհիշեմ։
33 տարեկան, 9 ամսական, 5 օրական
Երկուշաբթի, 15 հուլիսի, 1957 թ.
Ճաշից առաջ զուգարանում միզելիս, երբ թլիպս լցվում էր, և ես դատարկում էի պարունակությունը նախքան փականներն լրիվ բացելը, հիշեցի, որ տասներկու-տասներեք տարեկանում վատ էի տիրապետում մեզի շիթին։
Ի՞նչ էր դա՝ անհասությո՞ւն, թե՞ մայրիկին հակառակվելու ցանկություն, թե՞ ես կենդանու պես «նշագծում» էի տարածքը։ Ինչո՞ւ են հասարակական զուգարաններում տղամարդիկ սիստեմատիկ վրիպում։ Ավելի ուշ, երբ մայրիկս դադարեց մատնանշել այդ վրիպումները, ես ինքս սկսեցի միզել ուղիղ նշանակետին։
33 տարեկան, 9 ամսական, 8 օրական
Հինգշաբթի, 18 հուլիսի, 1957 թ.
Ի դեպ, միզող տղամարդկանց մասին Տիժոն սիրում է պատմել հետևյալ անեկդոտը.
…
ՆՈՒՐԲ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ՄԻԶԱՐԱՆԻ ՄՈՏ ԿԱՆԳՆԱԾ ՄԱՐԴՈՒ ՄԱՍԻՆ
Մի մարդ կանգնած է միզարանի առջև՝ ձեռքերը լայն բացած՝ ակնհայտորեն անկարող որևէ շարժում անելու։ Նրա հարևանը, որն արդեն կոճկում էր տաբատը, քաղաքավարի հետաքրքրվում է, թե ինչ է պատահել։ Մարդը, ցույց տալով իր անշարժացած ձեռքերը, շփոթված հարցնում է, թե արդյոք նա այնքան բարի կլինի՞, որ բացի իր տաբատի շղթան։ Հարևանը՝ որպես բարի քրիստոնյա, կատարում է խնդրանքը։ Այնուհետև մարդը, ավելի ու ավելի անհարմար զգալով, խնդրում է, թե արդյոք նա կցուցաբերի այնպիսի մեծահոգություն, որ հանի իր «գործիքը»։ Մյուսը, թեև խիստ շփոթված, սակայն անում է նաև դա։ Եվ իհարկե, հայտնվելով բարեգործության թակարդում, նա ստիպված է լինում բռնել խեղճ հաշմանդամի «գործիքը», որպեսզի վերջինս չթրջի իր ոտքերը։ Մարդը միզում է առատ՝ այնպիսի թեթևությամբ, որ նույնիսկ աչքերն են թացանում։ Երբ գործն ավարտվում է, ձեռքերը «կաթվածահար» եղած մարդը խնդրում է իր բարերարին.
— Չէի՞ք կարող արդյոք այն… Կթափահարեի՞ք ինձ համար, խնդրում եմ։
Եվ այսպես շարունակ՝ թափահարել, տեղը դնել, շղթան փակել… Երբ ամեն ինչ ավարտվում է, մարդը ջերմորեն սեղմում է իր բարերարի ձեռքերը։ Վերջինս, ապշած տեսնելով, որ այդ երկու ձեռքերը, որոնք ինքը կարծում էր, թե անդամալույծ են, հիանալի աշխատում են, հարցնում է, թե այդ դեպքում ի՞նչն էր նրան խանգարում ինքնուրույն գործել։
— Ի՞նձ։ Օհ, ոչինչ, բոլորովին ոչինչ, բայց եթե իմանայիք, թե դա որքա՜ն է ինձ զզվեցնում։
33 տարեկան, 11 ամսական, 4 օրական
Շաբաթ, 14 սեպտեմբերի, 1957 թ.
Սեն-Միշել բուլվարում հանդիպեցի ինչ-որ Ռոլանի։ Չեմ կարողանում հիշել ազգանունը։ Չեմ կարողանում այդ աղոտ ծանոթ դեմքին որևէ ազգանուն հարմարեցնել։ Չեմ կարողանում մտաբերել մեր ծանոթության հանգամանքները։ Ո՞վ է այս մարդը, ում հետ, իր իսկ խոսքերով, մենք մտերիմ ենք եղել ու այն էլ անմոռանալի հանգամանքներում։ Ֆանշը, ում պատմեցի հանդիպման մասին ու նկարագրեցի այդ մարդուն, ասաց. «Դա չէ՞ որ Ռոլանն է՝ իմ վիրավորներից մեկը։ Դուք միասին եք վիրավորվել հենց վերջում, մի՞թե մոռացել ես»։ Ֆանշը նորանոր մանրամասներ է հայտնում. «Պայթեցնող էր։ Նա նաև շրջափակման մեջ էր ընկել, հազիվ էր պրծել, ամբողջ փորոտիքը դուրս էր թափվել»։ Ապարդյուն է, Ռոլանն այդպես էլ չի ուրվագծվում։ Իմ ամնեզիան իսպառ ոչնչացրել է նրա ներկայությունը։ Հիմա նա ընդամենը մի մարդկային կերպարանք է, որ թևածում է հիշողությանս հետնախորշերում։ Եվ իհարկե, նրա իսկական անունն ինձ ոչինչ չի ասում՝ ճիշտ այնպես, ինչպես պարտիզանական մականունը։ Ինձ հետ նման բան հաճախ է պատահում և պատահել է միշտ։ Իմ ուղեղում ինչ-որ բան այնպես չի աշխատում, ինչպես հարկն է։ Հիշողությունն իմ զինանոցի գործիքներիգ ամենահուսալին է (սա չի վերաբերում հայրիկիս աֆորիզմներին ու մեջբերումներին, որոնք նա ինձ ստիպում էր անգիր անել. դրանք ոչնչով չես ջնջի)։
«Գոնե,— վերջապես ասում է Ֆանշը,— եթե բոշերը քեզ տանջեին, դու ոչինչ չէիր մատնի»։
34 տարեկան, 1 ամսական, 25 օրական
Հինգշաբթի, 5 դեկտեմբերի, 1957 թ.
Ահա նրանք՝ իմ մերձավորները, եղբայրներս, ովքեր ինձ նման, մեքենայի մեջ նստած՝ լուսաֆորի կարմիր լույսի տակ քիթն են փորփրում։ Եվ բոլորը, հենց զգում են, որ իրենց նայում են, անմիջապես դադարեցնում են այդ զբաղմունքը՝ կարծես բռնվել են ինչ-որ գարշելի բան անելիս։ Տարօրինակ ամոթխածություն։
Ի դեպ, լուսաֆորի կարմիր լույսի տակ քիթը մաքրելը շատ օգտակար, նույնիսկ թուլացնող զբաղմունք է։ Եղունգի ծայրը հետազոտում է քթանցքը, հայտնաբերում է «քթի կեղտը», որոշում դրա եզրագծերը, զգուշորեն պոկում պատից և վերջապես դուրս հանում։ Կարևորն այն է, որ այն չափազանց կպչուն չլինի, թե չէ հետո դժվար կլինի դրանից ազատվել։ Բայց եթե այն ճիշտ թանձրության է՝ փափուկ ու առաձգական, ինչպես պիցցայի խմորը, ի՜նչ հաճույք է այն անվերջ գլորել բութ մատի և ցուցամատի արանքում։
34 տարեկան, 1 ամիս, 27 օր
Շաբաթ, 7 դեկտեմբերի, 1957 թվական
Իսկ ի՞նչ, եթե քթի խոռոչի կեղտը ընդամենը առիթ է, առիթ՝ խաղալու համար աճառից պատրաստված այս զվարճալի խաղալիքով՝ քթի ծայրով։ Ի՞նչ էր մտածում այդ վարորդը։ Ի՞նչ էի մտածում ես ինքս, նախքան սկսեցի հետևել նրան։ Ոչ մի այնպիսի բան, որը կմտապահեի։ Թաքնված երազկոտություն՝ սպասելով, մինչև լուսակիրը կանաչ դառնա։ Դրա համար էլ մեզ պետք է քթի աճառը՝ որպեսզի սպասենք, մինչև կյանքը նորից իր հունով կընթանա։ Այս վարկածը հաստատվեց այս երեկո, երբ տեսա Բրյունոյին՝ վաննայի մեջ խելոք նստած, զբաղված իր անդամի ծայրը ցուցամատի շուրջը ոլորելով՝ դեմքի նույն ոչինչ չասող արտահայտությամբ,ինչպես վարորդը կարմիր լույսի տակ։
Մեր առնանդամի ծայրը, քթի ծայրը, ականջների բլթակները, բառիս բուն իմաստով, «անցումային օբյեկտներ» չեն։ Նրանք չեն կրում ոչ մի առանձնահատուկ գործառույթ, չեն խաղում որևէ խորհրդանշական դեր՝ ի տարբերություն տիկնիկի կամ թավշյա արջուկի։ Նրանք ընդամենը զբաղեցնում են մեր մատները, երբ մենք մտածում ենք ուրիշ բանի մասին։ Այդպես նյութը երկչոտ կերպով հիշեցնում է իր մասին մեր ինչ-որ տեղ թափառող մտքին։ Երբ ես կարդում եմ «Ոճիր և պատիժ», մազափունջը, որը ես փաթաթում եմ մատիս, շշնջում է ինձ, որ ես Ռասկոլնիկովը չեմ։
34 տարեկան, 4 ամիս, 22 օր
Երեքշաբթի, 4 մարտի, 1958 թվական
Այս սատկած աղավնին՝ կոյուղու անցքի ցանցի վրա։ Ես թեքում եմ հայացքս, կարծես վտանգում եմ «ինչ-որ բանով վարակվել»՝ դրան նայելով։ Տեսողական աղտոտվածության զուտ պատրանք։ Սատկած թռչնի պատկերի մեջ կա ինչ-որ առանձնահատուկ վարակիչ բան։ Համաճարակի նախազգացում։ Ոզնիները, կատուները, ճզմված շները, ձիերի դիակները և նույնիսկ մարդկային դիերը ինձ վրա նման ազդեցություն չեն թողնում։ Երբ ես փոքր էի, ձկները, որոնք ես վերցնում էի ձեռքս, թվում էին ինձ չափազանց կենդանի, իսկ այս աղավնին ջրհորդանի մեջ՝ չափազանց մեռած է։
34 տարեկան, 6ամսական, 22 օրական
Շաբաթ, 19 ապրիլի, 1958 թվական
Քանի դեռ ես հետևում եմ թերխաշ ձվերի եփվելուն, Լիզոնը լուռ նկարում է՝ ձեռքում սեղմած մատիտի մի կտոր։ Ավարտելով նկարը՝ նա այն ցույց է տալիս ինձ, իսկ ես, աչքս չկտրելով վայրկյանաչափի սլաքից, բացականչում եմ. «Հիանալի՜ նկար է»։ «Սա իր գլխի մեջ գոռացող մարդն է»,- բացատրում է նա։ Եվ իրոք. մտահոգ մարդուկի գլխից դուրս է ցցված մի այլ՝ գոռացող գլուխ. երկու ձվաձև պատկեր և մի քանի գծիկ, որոնք ասում են այն ամենը, ինչ պետք է ասվեր։ Մանկական նկարների հարցում ճիշտ այնպես է, ինչպես թերխաշ ձվերի դեպքում. ամեն անգամ ստացվում է մի եզակի գլուխգործոց, բայց աշխարհում դրանք այնքան շատ են, որ ո՛չ աչքը, ո՛չ էլ համային ընկալիչները չեն կանգնում դրանց վրա։ Բայց եթե վերցնենք դրանցից միայն մեկը՝ օրինակ, այս կիրակնօրյա ձուն կամ իր գլխի մեջ գոռացող այս մարդուկին, եթե ինչպես հարկն է խորամուխ լինենք ձվի համի կամ նկարի իմաստի մեջ, երկուսն էլ հրաշք կթվան, ընդ որում՝ հիմնարար հրաշք։ Եթե անհետանային բոլոր հավերը և մնար միայն մեկը, նրա վերջին ձվին տիրանալու համար ամբողջ ժողովուրդներ կպայքարեին, որովհետև աշխարհում թերխաշ ձվից համով ոչինչ չկա. իսկ եթե մնար միայն մեկ մանկական նկար, ի՜նչեր ասես, որ չէինք կարդա այդ եզակի գլուխգործոցի մեջ։Լիզոնն այն տարիքում է, երբ երեխան նկարելիս օգտագործում է իր ողջ մարմինը։ Նկարում է ամբողջ ձեռքը՝ և՛ ուսը, և՛ արմունկը, և՛ դաստակը։ Գործի է դրված թղթի ողջ մակերեսը։ Իր գլխի մեջ գոռացող մարդը նկարված է տետրից պոկված կրկնակի թերթի վրա։ Գոռացող գլուխը, որը դուրս է պրծնում մտահոգ (մտահո՞գ, թե՞ թերահավատ) գլխից, զբաղեցնում է ողջ ազատ տարածությունը։ Նկարը տարածվում է ամբողջ թերթով մեկ։
34 տարեկան, 6 ամսական, 10 օրական
Կիրակի, 20 ապրիլի, 1958 թ.
Դիտելով Լիզոնի նկարելը՝ ես վերապրեցի գրել սովորելու իմ տարիները։ Պատերազմից հայրս բազմաթիվ ջրանկարներ էր բերել, որոնցում նա պատկերել էր այն ամենը, ինչը չէր տուժել սոսկալի ռմբակոծություններից։ Առաջին ամիսներին՝ ամբողջական գյուղեր, հետո՝ մեկուսի տներ, ապա՝ պարտեզի անկյուններ, ծաղկաթմբեր, միայնակ մի ծաղիկ, մի թերթիկ, մի տերև, մի խոտաբույս… կարծես զինվորն արտացոլում էր իր շրջապատի նվազող ընկալումը, որը խոսում էր պատերազմի բացարձակ կործանարարության մասին։ Միայն խաղաղության պատկերներ։ Ոչ մի մարտադաշտ, ոչ մի դրոշ, ոչ մի դիակ, ոչ մի կոշիկ, ոչ մի հրացան։ Միայն կյանքի մնացորդներ, գունավոր փշրանքներ, երջանկության բեկորներ։ Նա այդպիսի բազմաթիվ տետրեր ուներ։
Հենց որ ձեռքս կարողացավ մատիտ բռնել, ես սկսեցի զվարճանալ՝ այդ ջրանկարների եզրագծերն ընդգծելով։ Հայրս ոչ միայն չէր վրդովվում, այլև առաջնորդում էր ինձ. իր ձեռքը դնելով իմ ձեռքի վրա՝ օգնում էր ինձ հնարավորինս ճշգրիտ ուրվագծել այն իրականությունը, որն իր վրձինները նախանշել էին։ Նկարչությունից անցանք գրին։ Դարձյալ նրա ձեռքն ուղղորդում էր իմ ձեռքին. մատիտի փոխարեն գրչակոթ բռնած՝ նա ստիպում էր ինձ տառերի կորությունները գծել՝ մարգարիտածաղիկների եզրագծերն անելուց հետո։ Այսպես ես սովորեցի գրել՝ ծաղկաթերթերից անցնելով տառերի ուղղաձիգ ու կեռ գծերին։
— Խնամքով գծիր դրանք, դրանք բառերի ծաղկաթերթերն են։
Ես այդպես էլ չգտա ջրանկարների այդ տետրերը. դրանք անհետացան մորս սարքած գրքերի հրդեհի մեջ, բայց մինչ օրս երբեմն, երբ մանկական հաճույքով խնամքով գրում եմ տառերը, իմ ձեռքի վրա զգում եմ հորս ափը։
35 տարեկան, 1 ամսական, 18 օրական
Ուրբաթ, 28 նոյեմբերի, 1958 թ.
Մանեսին սպանեց մի ցուլ, որը նրան սեղմել-փշրել էր գոմի պատին։ Երբ Տիժոն ինձ հայտնեց այդ լուրը, դեռ վիշտը չզգացած՝ ես ֆիզիկապես զգացի հարվածը, կողերի ծռվելը, կրծքավանդակի փշրվելը, թոքերի պայթյունը, ապշահարությունը և, քանի որ Մանեսը մինչև վերջ Մանես մնաց, նաև կատաղության վերջին բռնկումը։ Տիժոյի դամբանականը. «Այդպես էլ պիտի լիներ, նա ծեծում էր կենդանիներին»։
35 տարեկան, 1 ամսական, 22 օրական
Երեքշաբթի, 2 դեկտեմբերի, 1958 թ.
Մանեսի հուղարկավորությունից հետո (որտեղ ես, Ֆանշն ու Ռոբերը ստիպված էինք պաշտոնական դերակատարում ունենալ կուսակցական ու Դիմադրության բոլոր տեսակի գործիչների շրջապատում) հիշողությունները առանձնահատուկ ուժով համակեցին ինձ։ Ֆերմա վերադառնալուն պես Ռոբերը սկսեց շշեր բացել, իսկ Մարիաննան առջևս դրեց մի գավաթ սառը կաթ և խաղողի մուրաբա քսած մի կտոր հաց՝ ասելով, որ «նախաճաշելու ժամանակն է» և որ ես պետք է «ուժ հավաքեմ»։ Գավաթը, մուրաբայով հացը, Ռոբերի ու Տիժոյի եղբայրական ընկերակցությունը, Մարիաննան, որը համարյա բառացի մեջբերում էր Վիոլետին («դե՛, սիրելիս»),— միայն սա էլ բավական էր մանկությանս պահերը հիշելու համար, սակայն իսկական «ժամանակի մեքենա» դարձավ այդ բուտերբրոդը՝ ելակի բույրով խաղողի մուրաբա քսած հացի կտորը, որը Վիոլետը հնարել էր իմ «ժամը չորսի հետճաշիկի» համար։ Ես բուտերբրոդը թաթախեցի սառը կաթի մեջ ոչ այնքան այն պատճառով, որ իրոք ուզում էի (հիմա ես դժվարությամբ եմ կաթ մարսում), որքան Մարիաննայի հետ հիշողությունների այս խաղին տուրք տալու համար։ Բորբոսնած ելակի բույրը, կարմիր, մանուշակագույն ու երկնագույն բծերը սպիտակ կաթի ֆոնին, բերանումս զգացվող թարմության ու առաձգականության զգացումը, հացի կեղևի ճռթճռթոցը, խաղողի մուրաբայի փոքր-ինչ կոշտուկավոր թավշյա հյուսվածքը (ոչ լիարժեք մուրաբա, բայց և ոչ ժելե) — հիշողությունները հորդեցին մարմնովս, և այս բոլոր տարրերի համադրությունից ես հանկարծ հստակ հիշեցի, թե ինչպես էի ինձ զգում հենց այդ մուրաբայով հացի կտորի տեղը. այնքան հստակ, որ նորից ինձ հենց այդ հացը զգացի։ Ես կերա բուտերբրոդը, խմեցի կաթը՝ համառորեն հրաժարվելով այն բաժակներից, որոնք անընդհատ մեկնում էր ինձ Ռոբերը («Այդ աղբը դեն գցիր, դե՛, սա խմիր»)։ Եվ այդ պահին Տիժոն բացականչեց. «Փաստորեն նա իրոք սիրում է այդ մուրաբան։ Ուրեմն դու այն ուտում էիր ոչ թե հանուն Վիոլետի՞»։ «Իհարկե սիրում եմ,— պատասխանեցի ես,— իսկ դուք՝ ոչ՞»։ «Ավելի լավ է մեռնել»։ Եվ ահա իմ մանկության մի ամբողջ գաստրոնոմիական կողմ ներկայացավ նոր լույսի ներքո։ Ես կարծում էի, թե դա Մանեսի ու Վիոլետի կողմից ինձ տրված հատուկ արտոնություն էր («Խաղողի մուրաբային ձեռք չտաք, դա փոքրիկի համար է, նա պիտի ապաքինվի»), բայց իրականում ես ոչնչացնում էի բոլորի համար ատելի մուրաբայի պաշարները։ Եվ երբ ես մեկին կամ մյուսին առաջարկում էի կիսել այն, նրանց վախեցած մերժման տակ («Ո՛չ, շնորհակալություն, հանկարծ Մանեսը կտեսնի…») իրականում թաքնված էր թեթևացումը։ Այստեղ բոլորը սկսեցին մեկը մյուսին հերթ չտալով խոստովանել, թե ինչպես էին ատում Վիոլետի խաղողի մուրաբան իր «փսխոցի հոտով» ու «փոշոտ համով»։
-Եթե գերմանացիները սկսեին դա մեզ տալ ուտելու,— վերջում ասաց Ռոբերը,— մենք հաստատ ամեն ինչ կխոստովանեինք։
Իսկ ինքը՝ Վիոլետը, սիրո՞ւմ էր իր խաղողի մուրաբան։
Վստահ չեմ։ Ստացվում է, որ ես պատահաբար մի օր մտել եմ խոհանոց, երբ նա փորձարկումներ էր անում այդ մուրաբայի հետ («բաց արա բերանդ, տես սա ինչ է»), և այնպիսի հիացմունք եմ ցույց տվել (իսկ հետագայում՝ այդ հիացմունքի արտահայտման այնպիսի հետևողականություն), որ նա այդպես էլ չի համարձակվել դադարեցնել իր «հրաշք-մթերքի» արտադրությունը։
35 տարեկան, 1 ամսական, 23օրական
Չորեքշաբթի, 3դեկտեմբերի, 1958 թ.
Ճաշակի թեման պետք է որ ներշնչանքի (սուգեստիայի) մասին տրակտատների անբաժանելի մասը լիներ։
35 տարեկան, 1 ամսական, 24 օրական
Հինգշաբթի, 4դեկտեմբերի, 1958 թ.
Այնտեղ՝ Մանեսի թաղմանը, Ֆանշն ինձ ասաց. «Գիտե՞ս, այ պայթուցիկ, դու կարող ես հագնվել ապաչիի, պիգմեյի, չինացու կամ մարսեցու պես, միևնույն է՝ ես քեզ կճանաչեմ քո ժպիտից»։ Եվ սկսեց դատողություններ անել մարմնի տարբեր էմանացիաների մասին, ինչպիսիք են՝ կազմվածքը, քայլվածքը, ձայնը, ժպիտը, ձեռագիրը, ժեստերը, դիմախաղը. միակ հետքերը, որոնք մեր հիշողության մեջ թողնում են նրանք, ում մենք իրոք նայել ենք։ Իր եղբոր մասին, որը պայթել էր իր կործանիչի հետ միասին, Ֆանշն այսպես է ասում. «Իհարկե, շուրթերը, բերանը կարելի է ոչնչացնել, բայց ժպիտը՝ երբեք, ո՛չ, դա անհնար է»։ Հիշելով մորը՝ նա խոսում է նրա մանր ձեռագրի մասին՝ հուզմունքով նկարագրելով «ր» և «վ» տառերի նրբագեղ գալարները։
Իսկ ինձ մորիցս մնացել է հայացքը, որը մշտապես հաշվետվություն է պահանջում. «Իսկ դու արժանի՞ ես այս կյանքին»։ Ակնակապիճներից դուրս ցցված աչքեր և ծակող ձայն։ Նա կարծում էր, թե իր հայացքը թափանցող է, մինչդեռ իրականում նրա աչքերն ուղղակի չռված էին. նա կարծում էր, թե արտահայտիչ ձայն ունի, բայց այն պարզապես սուր էր։ Հիշելով այդ աչքերն ու ձայնը՝ ես տեսնում եմ ոչ այնքան մարդուն, որքան պահվածքը՝ բութ, չարակամ իշխանատենչություն, որը նա բանեցնում էր «բացառապես հանուն բարօրության»՝ իր բարի գործերը համեմելով զզվելի բարոյախոսություններով, կարծես նրա հոգին գազեր էր արձակում։ Այնինչ նա գեղեցիկ էր՝ բաց գույնի գանգուրներ, պարզ հայացք, փայլուն ժպիտ. դա երևում է լուսանկարներից։ Իսկ Ֆանշին ես պատասխանեցի.
— Մի՛ հավատա իմ ժպիտին, այն ինձ մորիցս է անցել։